GÜNCEL
Giriş Tarihi : 08-05-2021 18:22   Güncelleme : 08-05-2021 18:22

Kaç CHP'li Gezmiş'in idamına 'evet' dedi?Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının idam edilişinin 49. yılı: Karara hangi partiden kimler onay verdi?

Marksist-Leninist görüşlere sahip 1968 devrimci gençlik hareketinin öğrenci liderleri ve siyasi aktivistleri olan Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan’ın 12 Mart Muhtırası sonrası 6 Mayıs 1972'de gerçekleşen idamlarının üzerinden 49 yıl geçti.

Kaç CHP'li Gezmiş'in idamına 'evet' dedi?Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının idam edilişinin 49. yılı: Karara hangi partiden kimler onay verdi?

Marksist-Leninist görüşlere sahip 1968 devrimci gençlik hareketinin öğrenci liderleri ve siyasi aktivistleri olan Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan’ın 12 Mart Muhtırası sonrası 6 Mayıs 1972'de gerçekleşen idamlarının üzerinden 49 yıl geçti.

Amerika Birleşik Devletleri'ne karşı olan sert muhalefeti ve protestoları ile sembol haline gelen ve sol görüşlü kitleler ile sol siyaset tarafından sahiplenilen Gezmiş ve arkadaşlarını günümüzde de sol yelpazedeki tüm siyasiler olumlu şekilde yad ediyor ve idam edilişinin yıl dönümünü üzüntüyle anıyor.

Ne var ki, devrimci çizgide olanlar merkez solun Gezmiş olayı çerçevesinde kendi tarihi ile yüzleşmesi ve bugünkü söylemler ile o gün yaşananların tutarsızlığını açıkça dile getirmesi gerektiğini düşünüyor.

Kaç CHP'li Gezmiş'in idamına 'evet' dedi?

O günkü meclis tutanaklarında 450 üyeli Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde oylamaya 323 milletvekilinin katıldığı ve 273 'evet'e karşı 48 'hayır' oyu ile idam cezasının onaylandığı belirtiliyor. Ne var ki, oy kullananların veya oylamaya katılmayanların hangi partilerden olduğu yazılı değil.

Bu tutanaktaki tüm isimleri TBMM arşivleri ile karşılaştıran Euronews Türkçe oylamada hangi partiden kimlerin ne yönde oy kullandığını tespit etti.

Ne var ki 1969-1973 yasama dönemi boyunca oldukça önemli sayıda milletvekilinin parti değiştirdiği veya bağımsız olduğu sonra yeniden partisine döndüğü veya başka partilere geçtiği görülüyor.

Pozisyon değiştirmiş olan vekillerin oylamanın yapıldığı gün hangi partide olduğu veya o gün bağımsız olup olmadığının tespitindeki zorluk nedeniyle oylamaya ilişkin isimlerin yeri belirlenirken bir dönem bağımsız olan veya çok sayıda parti değiştirmiş olan vekiller en uzun süre üye bulundukları ana partilere dağıtıldı.

Buna göre CHP'den 30 'evet', 47 'hayır', 2 'çekimser oy çıktığı ve 52 CHP'linin de oylamaya katılmadığı görülüyor.

CHP ve geri kalan tüm partilerdeki isimlerin tercihleri ise şu şekilde:

Siyasi liderlerler nasıl tutum almıştı?

Süleyman Demirel, İsmet Sezgin, Alparslan Türkeş, Hüseyin Balan, Yusuf Ulusoy gibi isimler idama 'Evet' oyu verirken, Necmettin Erbakan, Osman Bölükbaşı ve Seyfi Günbeştan gibi isimler oylamaya katılmadı.

21 Mart'ta partinin genel sekreterlik görevinden istifa etmiş olan CHP Zonguldak milletvekili ve 14 Mayıs'ta da İsmet İnönü'nün istifası ile parti başkanlığına geçecek olan Bülent Ecevit oylamadan önce 24 Nisan 1972'de meclis kürsüsünden şu konuşmayı yapıyor:

Ecevit: İleride bizleri üzecek durumlar ortaya çıkabilir

"Huzurunuzda bulunan konuda öncelikle hüküm vermekten kaçınmak gerekir. Çünkü, ölüm cezalarının uygulanıp uy­gulanmaması söz konusu olan kimseler, münferit olayların sorumluları, suçluları olarak görüle­mezler. Geride acı, üzücü bir devre bıraktık. Şimdi birkaç kişinin muhakemesi yapılmıyor, bir bakıma tümü ile o acı, o üzücü dönemin muhakemesi yapılıyor, muhasebesi yapılıyor. Bu muhasebe tümü ile ortaya çıkmadan, bir sonuca varmadan önce, münferit sorumlular hakkında kesin yargılara varmak, daha doğrusu Büyük Millet Meclisi olarak, varılmış yargıları kesin sonuçlara ulaştırmak, ileride biz­leri çok üzecek olan bazı durumlar ortaya çıkarabilir.

Nitekim zaman geçtikçe, konuya, soruna de­ğişik açılardan bakılmakta; yine konuya değişik açılardan da baktığı için veya arada geçen zaman zarfında yeni or­taya çıkan verilerin ışığında değişik değer­lendirmeler yapma olanağı bulunduğu için, ay­nı suçlardan dolayı bazı kimselere daha ha­fif, ölümden daha hafif cezalar verilmesi uy­gun görülmektedir."

İnönü: Siyasi suçlardan dolayı idam verilmesin

Meclis tutanaklarına göre CHP Genel Başkanı İsmet İnönü'nün konuşması ise şöyle:

"Arkadaşlarım; biz suçların infazında, infaz kanunundaki eksiklikleri tamir ettirmeye çalışırken; suçluları ceza görmemeleri, affedilmele­ri fikrinde değildik ve yine öyle bir fikir taşımı­yoruz. (CHP sıralarından «Bravo» sesleri.) Bunlar, suçlarının karşılığı olan cezaları görmelidirler; bu cezaları göreceklerdir. (CHP, AP, DP sıralarından «Bravo» sesleri.) Bu cezalar hususunda özel bir kanaatimiz var. O da, «Siyasî suçlardan dolayı idam cezası yapılma­sın.» davasındayız.

Biz Anayasa Mahkemesine müracaat etmekle suçluların cezadan kurtulma­larını istemiyoruz, idama mukabil, müebbet ce­za görebilirler. Müebbet ceza, idamdan daha hafif bir ceza değildir."

CHP durumu değiştirebilir miydi?

CHP idamların esas ve usul yönünden iptali için Anayasa Mahkemesi’ne başvurdu ve mahkeme, itirazı usul yönünden kabul etti ve kanun Meclis’e geri geldi. Orhan Çalışlar göre CHP’nin yeniden Anayasa Mahkemesi’ne itiraz etmesi beklendi çünkü kanun esastan ele alınmamıştı. Çalışlar "Ne olduysa CHP bu kez itiraz etmedi. Etse birçok şey değişebilirdi"diyor.

Bu şartlarda tüm CHP'liler katılmış ve red oyu vermiş olsaydı da idamı durdurmak mümkün olmayacaktı ancak oylamanın CHP adına bu rakamlarla gerçekleşmiş olması bugün tartışma konusu olmaya devam ediyor.

 

 

Cumhuriyet Halk Partisi

EVET HAYIR ÇEKİMSER KATILMAYANLAR
Fazıl Güleç Mevlüt Ocaıkcıoğlu Gıyasettin Karaca Ali Rıza Güllüoğ'lu
Kemal KÜÇÜKTEPEPINAR Ferda Güley Nihat Kale Süleyman Mutlu
Emir Halil POSTACI Turgut Boztepe   Abdülkerinı Baya zıt
Kemal SATIR Hayrettin Uysal   Vehbi Meşhur
İbrahim Sıtkı HATİPOĞLU Yaşar Akal   Orhan Birgit
Hasan Ali GÜLCAN Âdil Yaşa   Şinasi özdenoğlu
Hayrettin HANAĞASI Yılmaz Alpaslan   Cengizhan Yorulmaz
Şevket ASBUZOGLU Hüseyin Yemipınar   Ömer Buyrukçu
Ali İhsan GÖĞÜŞ Âdil Turan   Mehmet Çelik
Hüseyin İNCİOĞLU Bülent Ecevit   M. Kemal Yılmaz
Mustafa Kemal ÇİLESİZ Kâmil Kırıkoğlu   Salih Zeki Altunbaş
İbrahim Kayahan NAİBOĞLU Yusuf Ziya Yılmaz   Mehmet Niyazi Gürer
Necati ALP Kemal Ataman   Mehmet Ergül
Nureddin ÖZDEMİR İbrahim Cüceoğlu   Sadrettin Çanga
Hüsnü ÖZKAN A. Sakıp Hiçerimez   ibrahim Öktem
Turhan ÖZGÜNER Osman Soğukpmar   Mustafa Çalıkoğlu
İsmail ARAR Yusuf Ziya Yağcı   Cahit Angın
Hasan Şevket ADALAN Abdullah Naci Budak   İlhan Açıkalın
Burhanettin ASUTAY Kenan Mümtaz Akışık   Hüdai Oral
Osman YELTEKİN Kemal Demir   •Şiınıaısi Oöl'akoğlu (1.)
İrfan BARAN Nadir Yavuzkan   M. Sait Reışa
Ali ERBEK Nail Atlı   Çetin Yılmaz
Muallâ Akarca Nuri Çelik Yazıcıoğlu   Bahir Ersoy
M. Nuri Kodaananoğlu Cevat Sayın   Orhan Eyüboğlu
Haindi Mağden Mehmet Aytuğ   Coşkun Karagözoğlu
Mustafa Boyar Hasan Çetinkaya   Kemal Önder
Cevat Küçük Selçuk Erverdi   Turgut Artaç
Ali Rıza Uzuner Celâl Kargılı   Mehmet Seydibeyoğlu
Mehmet Emin Erdinç Hüseyin Dolun   Mustafa Aksoy
Ahmet Güner Necdet Uğur   Sadi Koç aş (1.)
  Reşit Ülker   Orhan Okay
  Lehit Yurdoğlu   Veli Bakirli
  Şeref Ba'kşık   İbrahim Öztürk
  Mustafa Hulûsi ÇAKIR   Şevki Altındağ
  Kemal Güven   Memduh Ekşi
  Kemal Okyay   Ata Topaloğlu
  Tufan Doğan Avşargil   Orhan Vural
  Mehmet Yüceler   Sami KUMBASAR
  Beyti Arda   llyas Kılıç
  Mustafa Ustündağ   Tevfik Fikret Övet
  Hakkı Gökçe   Vahit Bozatlı (Bşk. V.)
  İsmet İnönü   Ahmet Durakoğlu
  Muammer Ertem   Ekrem Kangal
  Mustafa Ok   M. Kemal Palaoğlu
  Mehmet özdal   İsmail Hakkı Birler
  Ali Döğerli   Mehmet Arslantürk
  Nermin Neftçi   A.hmet Şener
      Necati Aksoy
      Vehbi Melik
      Abdullah Baştürk
      Hüseyin Baytürk
      Cahit Karakaş

 

Adalet Partisi

EVET HAYIR ÇEKİMSER KATILMAYANLAR
Cevdet Akçalı     Şevket Yılmaz
Selahattin Kılılç     Şevki Güler
Ali Cavit ORAL     Nevzat Güngör
Ahmet TOPALOĞLU     Kasım Küfrevi
Hüsamettin USLU     Sinan Bosna
Mehmet Zeki ADIYAMAN     Sabit Osman Avcı
Ali Avni TURANLI     Kemal Ziya öztürk
Hasan DİNÇER     Mevlüt Yılmaz
Ali İhsan ULUBAHŞİ     Âbidin İnan Gaydalı (1.)
Kâzım UYSAL     Hazım Dağlı
Yavuz ACAR     Arif Tosyalıoğlu
Salih AYGÜN     Fuat Avcı
Orhan ALP     Hüdai Oral
Oğuz AYGÜN     Ali Rıza Septioğlu
Musa Kâzım COŞKUN     Sadık Perinçek
Orhan EREN     Fetihuılikıh Taşkesenlioğlu
İbrahim ABAK     Hüsamettin Akmumcu
Hayrettin Turgut TOKER     Şinasi Osma
Aydın YALÇIN     Muzaffer Akdoğanlı
Ferhat Nuri YILDIRIM     Sezai Ergun
Şerafettin YILDIRIM     Kemal Kaçar
Mustafa Kemal YILMAZ     Süleyman Çağlar
Hasan AKÇALIOĞLU     Kâmran Evliyaoğlu
İhsan ATAÖV     Selâhattin Oran
Süleyman ÇİLOĞLU     Mustafa Kaptan
İbrahim ABAK     Hüseyin Çınar
Rafet EKER     Nedim Karahalil
Mustafa RONA     Mustafa Sabri Sözeri
Nahit MENTEŞE     Mehmet Ali Oksal
İsmet SEZGİN     Kenan Aral
Fikret TURHANGİL     İsmail Hakkı Akdoğan
İbrahim AYTAÇ     Fevzi Fırat
Cihat BİLGEHAN      
Mithat Şükrü ÇAVDAROĞLU1      
Kemal ERDEM      
Ahmet İhsan KIRIMLI      
M. Nurettin SANDIKÇIOĞLU      
Osman TARI      
Şadi BİNAY      
Mehmet Sıddık AYDAR      
Mehmet BİLGİN      
Nihat BAYRAMOĞLU      
Halil İbrahim COP      
Ahmet ÇAKMAK      
Mehmet Şükrü KIYKIOĞLU      
Ahmet Mukadder ÇİLOĞLU      
Mehmet ÖZBEY      
Cemal KÜLAHLI      
Barlas KÜNTAY      
Ertuğrul MAT (Hayatta)      
Kasım ÖNADIM      
Mustafa TAYYAR      
Mehmet TURGUT      
Ahmet TÜRKEL      
Kemal BAĞCIOĞLU      
Zekiye GÜLSEN      
Mesut Hulki ÖNÜR      
Refet SEZGİN      
Nurettin OK      
Yakup ÇAĞLAYAN      
Kemal DEMİRER      
Abdurrahman GÜLER      
İhsan TOMBUŞ      
Arslan TOPÇUBAŞI      
Sami ARSLAN      
Mehmet Emin DURUL      
Hasan KORKMAZCAN      
Ali USLU      
Behzat EĞİLLİ      
Abdüllâtif ENSARİOĞLU      
Necmettin GÖNENÇ      
Sabahattin SAVCI      
İlhami ERTEM      
Nafiz YILDIRIM      
Samet GÜLDOĞAN      
Hüsamettin ATABEYLİ      
Sabahattin ARAS      
Turhan BİLGİN      
Rasim CİNİSLİ      
Rıfkı DANIŞMAN      
Naci GACIROĞLU      
Cevat ÖNDER      
Mehmet İsmet ANGI      
Orhan OĞUZ      
Seyfi ÖZTÜRK      
Mehmet Şemsettin SÖNMEZ      
Mehmet KILIÇ      
Erdem OCAK      
Mehmet Lütfü SÖYLEMEZ      
Nizamettin ERKMEN      
Hidayet İPEK      
Abdullah İZMEN      
Mehmet Emin TURGUTALP      
Mustafa KARAMAN      
Ekrem SAATÇI      
Halil AKGÖL      
Talât KÖSEOĞLU      
Ali YILMAZ      
Ali İhsan BALIM      
Süleyman DEMİREL      
Yusuf UYSAL      
Mazhar ARIKAN      
Kadir ÇETİN      
Hasan Cavit OKYAYUZ      
İbrahim ABAK      
Sadettin BİLGİÇ      
Ferruh BOZBEYLİ      
İlhan DARENDELİOĞLU      
Tekin ERER      
Nuri EROĞAN      
Orhan Cemal FERSOY      
Hasan GÜNGÖR      
Mustafa Fevzi GÜNGÖR      
Abdurrahman Şeref LÂÇ      
Osman ÖZER      
Akgün SİLİVRİLİ      
İsmail Hakkı TEKİNEL      
Naime İkbal TOKGÖZ      
A.Turgut TOPALOĞLU      
Hasan TÜRKAY      
Mehmet YARDIMCI      
Şükrü AKKAN      
Mustafa AKAN      
Muzaffer Fazlı ARINÇ      
Münir DALDAL      
Ali Naili ERDEM      
Mehmet İhsan GÜRSAN      
Nihat KÜRŞAT      
Akın ÖZDEMİR      
Orhan Demir SORGUÇ      
Lâtif AKÜZÜM      
İsmail Hakkı ALACA      
Musa DOĞAN      
Kemal KAYA      
Veyis KOÇULU      
Orhan DENİZ      
Sabri KESKİN      
Mustafa Kemal TOPCULAR      
M. Şevket DOĞAN      
Hayrettin NAKİBOĞLU      
Vedat Âli ÖZKAN      
Enver TURGUT      
Mehmet ATAGÜN      
Feyzullah ÇARIKÇI      
Hasan KORKUT      
Yıldırım Cevat EROĞLU      
Mustafa Kemal GÜNEŞ      
Cevat ADEMOĞLU      
Ömer Vehbi ENGİZ      
Sabri YAHŞİ      
Bahri DAĞDAŞ      
Mustafa Kubilây İMER      
M. Necati KALAYCIOĞLU      
İbrahim Etem KILIÇOĞLU      
Baha MÜDERRİSOĞLU      
Tahsin Yılmaz ÖZTUNA      
Faruk SÜKAN      
Fuat AZMİOĞLU      
İlhan ERSOY      
Ahmet KARAASLAN      
İsmail Hakkı ŞENGÜLER      
Mehmet Ertuğrul AKÇA      
Mustafa Orhan DAUT      
C. Selçuk GÜMÜŞPALA      
Hilmi OKÇU      
Vehbi SINMAZ      
Kâmil ŞAHİNOĞLU      
Önol ŞAKAR      
Atilla İMAMOĞLU      
Veysi KADIOĞLU      
M. Zekeriya KÜRŞAD      
Esat Kemal Aybar      
Abdülkadir Kermooğlu      
Abdül'kadir Özmon      
Abdurrahim Türk      
Adnan Akarca      
Ahmet Buldanlı      
İzzet Oktay      
Nimet Ağaoğlu      
Kasım Emre      
Hüsamettin Başefr      
Esat Kıratlıoğlu      
M. Naci Çerezci      
H. Avni Kavurmacıoğlu      
Haydar Özalp      
Ata Bodur      
Cengiz Ekinci      
Kemal Şensoy      
Erol Akçaıl      
Hasan Baari Albayrak      
Salih Zeki Köseoğlu      
Nuri Bayar      
Yaşar BİR      
Güngör Hun      
M. Vedat önsal      
Talât Asal      
Doğan Kitaplı      
Nafiz Yavuz Kurt      
Hüseyin Özalp      
Bahattin Uzunoğlu      
ismet Yalçmer      
Zeki Çeliker      
Hilmi Biçer      
Enver Akova      
Kadri Eroğan      
Tevfik Koraltan      
Yusuf Ziya Önder      
Hüseyin Abbas      
İsmet Hilmi Balcı      
Osman Hacıbaloğlu      
Mehmet KAZOVA      
Ahmet ihsan Bdrincioğlu      
N. İsfendiyar ÇAKIROĞLU      
Ekrem Dikmen      
Selâhattin Güven      
Mehmet Aksoy      
Necmettin Cevheri      
Mehmet Ali Göklü      
Bathra Karakeçıili      
Orhan Dengiz      
Orhan Dengiz      
M. Fahri Uğrasızoğlu      
Kinyas Kartal      
Fuat Türkoğlu      
Turgut Nizamoğlu      
Neşet Tanrıdağ      
Fuat Ak      
Ahmet Nihat Akın      
S. Tekin Müftüoğlu      
Kevni Nedimoğlu      

 

Demokrat Parti

EVET HAYIR ÇEKİMSER KATILMAYANLAR
Hasan DEĞER     Abdullah Çilli
      Hilmi Türkmen
      Ali Nakıi Üner
      Özer ölçmen
      Mehmet Ersoy

 

Güven Partisi / Milli Güven Partisi /

 

Cumhuriyetçi Güven Partisi

EVET HAYIR ÇEKİMSER KATILMAYANLAR
Turgut TOPALOĞLU     Kâzım Ulusoy
Hamdi HAMAMCIOĞLU     Emin Paksüt
Ahmet ZEYDAN     Ali Naki Ulusoy
Hasan TOSYALI     Naci Yıldırım
Turhan FEYZİOĞLU     Sıtkı Karacaşehir
Mehmet TÜRKMENOĞLU     Muhittin Sayın
İhsan KABADAYI     Eşref Derinçay
Vefa TANIR     Orhan Kabibay
Mehmet Nebil Oktay     Sezai Orkunt
Orhaın Öztrak     M. Kâzım özeke
Reşit önder     îlhami Sancar
Mehmet Salih Yıldız     Talât ORHON
İsmet Kapısız     M. Nejat Çuhadar
Mustafa Kaftan      
Celal Ahmet Sungur      

 

Milliyetçi Hareket Partisi

EVET HAYIR ÇEKİMSER KATILMAYANLAR
Alparslan TÜRKEŞ      

 

Milli Selamet Partisi

EVET HAYIR ÇEKİMSER KATILMAYANLAR
      Necmettin Erbakan

 

Birlik Partisi

EVET HAYIR ÇEKİMSER KATILMAYANLAR
Yusuf Ulusoy     Hüseyin Balan
      Haydar özdemir
      Mustafa Timisi

 

Türkiye İşçi Partisi

EVET HAYIR ÇEKİMSER KATILMAYANLAR
  Mehmet Ali Aybar   Rıza Kuas

Millet Partisi

EVET HAYIR ÇEKİMSER KATILMAYANLAR
      Osman Bölükbaşı
      Suna Tural
      İbrahim Elmalı
      Hilmi İşgüzar

 

Yeni Türkiye Partisi

Yeni Türkiye Partisi EVET HAYIR ÇEKİMSER KATILMAYANLAR
        Seyfi Güneştan

Paylaş

Infogram logo